Vào mùa lanh, các sườn đồi và khoảng sân trước nhà ở Thắng Mố xanh một màu. Với đồng bào Mông, nghề này gắn bó qua nhiều thế hệ. Để có một tấm vải hoàn chỉnh, người dân phải làm thủ công qua 41 công đoạn: gieo trồng khoảng 4 tháng, phơi lanh, tước vỏ, nối sợi, luộc sợi ba lần, rồi dệt và nhuộm chàm.

Cán bộ và người có uy tín thôn Há Lìa đến tận nhà vận động, động viên bà con duy trì và phát huy nghề dệt lanh truyền thống.

Chị Cháng Thị Mỷ, thôn Há Lìa, năm nào cũng trồng một khoảng nương lanh, giữ lại hạt chắc để làm giống. Chị Mỷ cho biết:  nhờ cán bộ xã và người có uy tín trong thôn tuyên truyền, ai cũng hiểu giữ nương lanh là giữ nghề của tổ tiên. Bà Giàng Thị Hờ, 60 tuổi, cùng thôn, mỗi năm trồng khoảng 100m² lanh, tranh thủ lúc nông nhàn dệt được 60 - 70m vải. Tuổi đã cao nhưng bà vẫn dạy nghề cho con cháu.

Theo anh Hầu Mí Sính, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thắng Mố, vải lanh gắn với đời sống tinh thần của người Mông. Phụ nữ về nhà chồng phải mang theo bộ quần áo lanh để được dòng họ công nhận. Khi có người qua đời, gia đình phải chuẩn bị trang phục lanh để người mất mặc. Con cái cũng tự tay chuẩn bị sẵn cho cha mẹ lúc tuổi cao. Chính giá trị ấy giúp nghề tồn tại bền bỉ hàng trăm năm.

Bà con dân tộc Mông xã Thắng Mố tranh thủ thời tiết nắng ráo guồng chia sợi lanh trước khi đưa vào dệt vải.

Nắm được điều đó, xã Thắng Mố đưa việc bảo tồn nghề truyền thống vào chương trình hành động thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Xã xác định tuyên truyền miệng và nêu gương là cách tác động trực tiếp nhất với người dân vùng cao, nên phát huy vai trò của người có uy tín, bí thư chi bộ, trưởng thôn.

Trong các buổi sinh hoạt thôn, họp đoàn thể hay đợt phổ biến, giáo dục pháp luật, họ vừa truyền đạt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, vừa vận động bà con bài trừ hủ tục trong cưới hỏi, tang lễ, giữ gìn nét đẹp văn hóa như nghề dệt lanh. Cách làm này gần gũi, dễ nghe nên tạo được sự đồng thuận. Bà con nhận thấy tự trồng lanh, dệt vải giúp tiết kiệm chi phí sinh hoạt, đồng thời mở ra cơ hội làm sản phẩm du lịch, thổ cẩm hàng hóa về sau.

Tranh thủ lúc nông nhàn, người dân cùng nhau chuẩn bị các sợi lanh để kịp dệt trang phục truyền thống.

Hiện nay, váy áo, túi thổ cẩm từ lanh không chỉ xuất hiện trong lễ, Tết, hội làng mà còn thể hiện ý thức tự tôn dân tộc của đồng bào.

Ở Thắng Mố, giữ nghề lanh không đứng riêng một việc. Nó đi cùng công tác tuyên truyền, vận động ở cơ sở. Khi lời nói của người có uy tín gắn với đời sống và phong tục của bà con, các mục tiêu của Chương trình dễ đi vào thực tế hơn, và đồng bào thêm yên tâm bám bản, giữ gìn bản sắc nơi biên cương.

Bài, ảnh: Thanh Tùng