Làm thế nào để kéo được “sao” về làng và giữ được sao, nâng hạng sao trong điều kiện cạnh tranh về du lịch đang ngày càng khốc liệt như hiện nay là bài toán mà ngành du lịch và các địa phương cần tính toán thực hiện.

Bài 1: Văn hóa bản địa thành lợi thế hút khách

Trên vùng đất Tuyên Quang, có không ít những bản làng bình dị nép mình giữa núi rừng, nay đã trở thành những ngôi sao trên bản đồ du lịch Việt Nam và thế giới. Đằng sau đó là hành trình bền bỉ gìn giữ bản sắc, chuẩn hóa dịch vụ và nâng tầm những giá trị văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Mỗi ngôi làng có một cách tỏa sáng riêng, nhưng đều chung một hướng đi, lấy văn hóa làm gốc, lấy cộng đồng làm trung tâm và lấy OCOP làm bệ phóng để xây dựng thương hiệu, tạo sinh kế và phát triển bền vững.

KHI BẢN SẮC THÀNH ĐIỂM NHẤN THÔN

Lô Lô Chải nằm nép mình dưới chân Cột cờ Lũng Cú, trong không gian văn hóa đặc trưng của dân tộc Lô Lô. Ít ai nghĩ rằng, hơn mười năm trước, nơi đây vẫn là một bản làng nghèo nơi cực Bắc Tổ quốc. Những ngôi nhà trình tường xuống cấp, khách đến rồi đi trong ngày, người dân chủ yếu sống bằng nương ngô, chăn nuôi nhỏ lẻ. Một số hộ bắt đầu làm du lịch nhưng còn manh mún, thiếu dịch vụ, thiếu kỹ năng và chưa có sản phẩm đủ sức níu chân du khách.

Hôm nay, nhịp sống trong làng đã khác. Du khách đến sẵn sàng gác lại hai, ba ngày, cùng ăn, cùng ở và nghe những câu chuyện về văn hóa, phong tục của đồng bào. Với chị Lù Thị Vấn, ngôi nhà trình tường hơn 100 năm tuổi từng là nơi ở của nhiều thế hệ nay đã trở thành homestay và quán cà phê mang đậm dấu ấn bản địa. Thu nhập từ dịch vụ đã giúp gia đình chị ổn định cuộc sống, cho con cái học hành đầy đủ hơn. Dảnh House cũng là một minh chứng cho sự thay đổi.

Người dân thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú bảo tồn bản sắc, phục vụ phát triển du lịch.

Từ việc khai thác không gian nhà ở và cảnh quan làng bản, cơ sở từng bước đầu tư hoàn thiện dịch vụ lưu trú, trải nghiệm và phục vụ du khách. Doanh thu mùa cao điểm du lịch đạt 200 - 300 triệu đồng/tháng. Con số đó phản ánh giá trị kinh tế ngày càng lớn được tạo ra từ chính những tài nguyên vốn có của làng.

Câu chuyện của những hộ làm du lịch không đứng riêng lẻ. Bước ngoặt của Lô Lô Chải đến từ cách địa phương và cộng đồng thay đổi tư duy xây dựng Làng Văn hóa du lịch cộng đồng theo tiêu chuẩn OCOP và đạt 3 sao năm 2021. Thay vì những công trình hiện đại hay nhân tạo, nhà trình tường được bảo tồn nguyên trạng, nghề thêu, nghề rèn, điệu múa trống đồng, ẩm thực truyền thống và những nghi lễ của người Lô Lô được phục dựng, gìn giữ, mang lại những trải nghiệm chưa từng có cho du khách.

Đồng chí Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lũng Cú cho biết: “Cùng với bảo tồn bản sắc, Lô Lô Chải từng bước chuẩn hóa các điều kiện phục vụ khách. Cơ sở lưu trú, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, kỹ năng đón tiếp, đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số được hoàn thiện để bước vào thị trường du lịch một cách bài bản hơn. Trong thôn có gần 70 hộ kinh doanh dịch vụ và homestay, đa số thu nhập trên 200 triệu đồng/năm.

Trong 6 tháng đầu năm, lượng khách du lịch đến với thôn đạt hơn 330.000 lượt người, với hơn 80.000 lượt khách nước ngoài, tổng doanh thu trên 200 tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương”. Từ một bản làng nghèo, Lô Lô Chải từng bước trở thành điểm đến được biết đến rộng rãi. Năm 2025, làng được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất Thế giới”. Trong kỳ tái đánh giá Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn lần thứ IV, các giá trị nổi bật về di sản địa chất, cảnh quan thiên niên, hệ sinh thái đặc trưng của Lô Lô Chải, cũng như của xã tiếp tục được các chuyên gia quốc tế đánh giá cao, ấn tượng sâu sắc.

NÂNG HẠNG TỪ GIÁ TRỊ THẬT

Làng Văn hóa du lịch thôn Tha, phường Hà Giang 1 được công nhận OCOP 3 sao năm 2024. Tận dụng lợi thế cảnh quan tự nhiên và không gian làng bản còn giữ được nét nguyên sơ, người dân đã từng bước xây dựng các mô hình homestay phục vụ du khách. Các cơ sở lưu trú vẫn giữ kiến trúc nhà sàn truyền thống nhưng được cải thiện về tiện nghi, đáp ứng nhu cầu ngày một cao của du khách, nhất là khách đến từ Anh, Pháp, Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản.

Anh Michael Anderson, du khách đến từ nước Anh, chia sẻ: “Ngoài ở lại lưu trú, tôi có thể cùng người dân làm ruộng, bắt cá, thưởng thức những món ăn truyền thống, nghe hát Then và tìm hiểu về văn hóa của người Tày. Mỗi trải nghiệm đều rất đặc biệt, không giống một chương trình du lịch được sắp đặt. Tôi nghĩ chính sự nguyên bản đó làm cho thôn Tha trở thành một nơi đáng nhớ và khiến du khách muốn quay trở lại”.

Sức hút của thôn dần được khẳng định qua sự quan tâm của du khách và các tổ chức trong lĩnh vực du lịch. Năm 2025, Làng Văn hóa du lịch cộng đồng thôn được Hiệp hội Du lịch Việt Nam bình chọn là một trong 6 điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu đón nhiều khách nhất cả nước. Tại VITA Awards 2026, thôn tiếp tục được vinh danh ở hạng mục “Làng du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025”.

Với những người quản lý, việc được gắn sao OCOP cho làng văn hóa du lịch là khởi đầu tuyệt vời cho những người làm du lịch. Sau khi được công nhận, thôn thành lập đội văn nghệ, lên kế hoạch bảo tồn gìn giữ những ngôi nhà sàn truyền thống. Như hầu hết các làng quê khác, gần như toàn bộ cư dân trong bản là người Tày vẫn sử dụng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt, duy trì những phong tục, nghề thủ công, điệu hát Then và tiếng đàn Tính.

Chính nền văn hóa được tiếp nối tự nhiên đã trở thành nguồn tài nguyên có giá trị cho phát triển du lịch. Có lẽ vì vậy mà thôn không mang dáng dấp của một khu du lịch cộng đồng được quy hoạch theo công thức. Bản làng vẫn có những ao cá trước sân, những vườn rau sau nhà, những bờ ruộng loang loáng nước sau cơn mưa và những con đường đất đủ rộng để vừa đi vừa trò chuyện. Thôn hiện có 22 hộ tham gia làm du lịch, với 8 hộ trực tiếp kinh doanh homestay, khả năng phục vụ khoảng 300 lượt khách.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, toàn tỉnh hiện có 9 làng văn hóa đã được công nhận sản phẩm OCOP. Từ những ngôi làng nhỏ, một thị trường lớn đang được mở ra, song để giữ “sao” ở lại làng và tiếp tục tạo nên những bước tiến xa hơn cho du lịch cộng đồng Tuyên Quang cần phải nhìn vào thực tiễn để những giá trị vốn được phát huy, nâng tầm.

Bài, ảnh: Trần Liên, Đoàn Thư, Hạ Hòa