Thói quen sử dụng túi nilon trong sinh hoạt hằng ngày không dễ thay đổi trong thời gian ngắn. Ảnh: AI

Gian nan “cai” túi nilon

6h30 sáng chủ nhật, chị Lê Minh Hằng (trú tại TDP 6, phường Xuân Phương, thành phố Hà Nội) vội vã ra chợ Đại Mỗ cách nhà tầm 2km để mua sắm đồ ăn thức uống cho cả một tuần làm việc sắp tới. Gần 1 giờ đồng hồ đi chợ, chị Hằng trở về nhà cùng chiếc xe máy treo đầy túi nilon đựng đồ ăn thức uống. Đã có lần muốn từ bỏ thói quen phụ thuộc túi nilon, chị Hằng sắm một chiếc giỏ nhựa thay thế khi đi chợ. Song, chỉ sau vài lần sử dụng, chị bỏ cuộc. “Tôi nhớ hồi bé, mỗi lần bà tôi hoặc mẹ tôi đi chợ, chỉ cần xách theo cái làn cói hoặc giỏ nhựa, làm gì có túi nilon đựng như bây giờ. Nhưng giờ kể cả có giỏ, có làn cũng không thể không dùng đến túi nilon” - chị Hằng nói. Một trong những lý do chính khiến chị Hằng thất bại trong việc “nói không” với túi nilon khi đi chợ bắt nguồn từ chính những người bán hàng. “Ngày xưa, đồ ăn đều được buộc, được treo bằng dây lạt, gói bằng lá chuối... chỉ cần bỏ vào giỏ xách về là xong. Giờ sạp hàng nào cũng dùng túi nilon để đựng” - chị Hằng chia sẻ.

Câu chuyện của chị Hằng cũng là nỗi trăn trở của rất nhiều người nội trợ đang sống ở những đô thị lớn như Hà Nội. “Giờ đi tất cả các chợ dân sinh, chợ đầu mối, siêu thị, cửa hàng, quán ăn... đâu cũng sử dụng túi nilon. Muốn giảm phát thải túi nilon, cần bắt đầu từ chính những nơi kinh doanh, buôn bán; nếu chỉ dựa vào một phía là người tiêu dùng sẽ rất khó”, chị Hằng khẳng định.

Thực tế, trong những năm trở lại đây, để giảm dần sự phụ thuộc túi nilon trong sinh hoạt hằng ngày của người dân, nhiều vật dụng thay thế làm bằng nguyên liệu thân thiện với môi trường đã ra đời. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, đến nay, những vật dụng thay thế này chưa thể đi sâu vào đời sống...

Cần lộ trình cụ thể

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mỗi năm, tại Việt Nam, có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường, trong đó, 0,28 - 0,73 triệu tấn bị thải ra biển. Tại các đô thị lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, trung bình mỗi ngày phát sinh 80 tấn rác thải nhựa, phần lớn là túi nilon khó phân hủy và bao bì nhựa dùng một lần. Tính ra, mỗi hộ gia đình thành thị sử dụng 5 - 7 túi nilon/ngày.

Các chuyên gia môi trường cảnh báo, việc sử dụng tràn lan sản phẩm này đang để lại hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường và sức khỏe con người. Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Ca, giảng viên Trường Đại học Tài nguyên Môi trường, mỗi chiếc túi nilon có thể tồn tại hàng chục, thậm chí hàng trăm năm ngoài môi trường trước khi phân rã hoàn toàn. Trong suốt thời gian đó, những chiếc túi nilon có thể gây ra hàng loạt hệ lụy khôn lường cho môi trường như tắc nghẽn hệ thống thoát nước, cản trở sự phát triển bộ rễ cây trồng và nguy hiểm nhất là tạo ra các hạt vi nhựa có thể xâm nhập vào nguồn nước, thực phẩm. Nếu hấp thụ những hạt vi nhựa này, con người sẽ đối mặt với nhiều hệ lụy khôn lường về sức khỏe.

PGS.TS Bùi Thị An - Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng, mối nguy hại với môi trường sống, sức khỏe con người từ túi nilon nói riêng, rác thải nhựa nói chung đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải có giải pháp quyết liệt, khẩn trương. Trong đó, việc thay đổi nhận thức, thói quen từng cá nhân, từ đó tạo làn sóng tích cực lan tỏa tới cộng đồng được coi là giải pháp bền vững. Riêng với rác thải túi nilon, để giảm dần sự phụ thuộc vào vật dụng này trong đời sống sinh hoạt hằng ngày cần có lộ trình cụ thể với giải pháp gốc là ngăn chặn từ “đầu nguồn”, tức là giảm dần rồi tiến tới không sản xuất.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng, chúng ta cần đi từ giải pháp lõi, đó là ngăn chặn nguồn cung. Tóm lại, cần triệt tiêu từ khâu sản xuất. Khi nguồn cung túi nilon bị chặn, nhu cầu bắt buộc sẽ thay đổi, chuyển hướng sang loại vật liệu, túi đựng khác thay thế túi nilon. Cách làm này sẽ tác động trực tiếp vào cả hai phía là người bán hàng và người tiêu dùng. Bên cạnh ngăn chặn nguồn cung túi nilon, Nhà nước cũng cần có chính sách ưu đãi, hỗ trợ những nhà sản xuất sản phẩm thay thế túi nilon, thân thiện với môi trường. "Việc chuyển đổi này cần lộ trình cụ thể. Sau lộ trình đó, nếu trường hợp nào cố tình vi phạm, cố tình sản xuất và sử dụng túi nilon... cần có chế tài xử phạt thật nghiêm”, PGS.TS Bùi Thị An gợi ý.

Theo Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND ngày 10-7-2025 của HĐND thành phố Hà Nội, lộ trình cụ thể để loại bỏ dần túi nilon như sau: Từ 1-1-2026, các khách sạn, khu du lịch, nghỉ dưỡng không sử dụng sản phẩm nhựa dùng 1 lần (bàn chải, dao cạo, mũ tắm, chai dầu gội/sữa tắm nhỏ...); các cơ quan hành chính nhà nước tuyệt đối không dùng túi nilon, hộp xốp. Từ 1-1-2026, các chợ truyền thống và cửa hàng tiện lợi không được phát miễn phí túi nilon khó phân hủy cho khách. Từ 1-1-2028, các chợ, cửa hàng tiện lợi cấm hoàn toàn việc lưu hành và sử dụng sản phẩm nhựa dùng 1 lần, bao bì nhựa khó phân hủy (túi nilon, hộp xốp...); doanh nghiệp sản xuất bao bì nhựa PE, PP bắt buộc phải dùng tối thiểu 20% nhựa tái chế. Từ 1-1-2031, Hà Nội dừng hoàn toàn việc sản xuất, nhập khẩu sản phẩm nhựa dùng một lần và bao bì nhựa khó phân hủy trên toàn địa bàn.