Đền Hạ trong những ngày Lễ hội Đền Thượng, Đền Hạ, Đền Ỷ La.

Tỉnh Tuyên Quang, miền đất địa linh nhân kiệt không chỉ được biết đến là “Thủ đô Khu giải phóng, Thủ đô Kháng chiến”, mà còn là nơi lưu giữ nhiều ngôi đền cổ kính, gắn với tín ngưỡng dân gian và lịch sử dựng nước, giữ nước. Đầu Xuân, hành trình lên Tuyên không đơn thuần là chuyến du ngoạn, mà là cuộc trở về với cội nguồn tâm linh.

Một trong những điểm đến linh thiêng bậc nhất là đền Hạ, tọa lạc bên dòng Lô hiền hòa. Đền thờ Mẫu Thượng Ngàn, vị thần cai quản núi rừng, biểu tượng của sự sinh sôi, che chở. Tương truyền, đây là nơi công chúa Phương Dung, con gái vua Hùng hóa thân, để lại phúc lành cho muôn dân. Mỗi độ tháng Giêng, khói hương nghi ngút, dòng người về lễ đông mà vẫn trật tự, thành kính. Cách đó không xa là đền Thượng, nơi gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu và truyền thống thờ cúng tổ tiên. Từ bậc đá dẫn lên đền, nhìn xuống thành phố trong sương sớm, ta có cảm giác như đứng giữa ranh giới của thực và thiêng. Người đi lễ đầu năm thường dâng hương cầu bình an, sức khỏe, công việc hanh thông; nhưng sâu xa hơn, đó là lời tự nhắc mình sống thiện lương, giữ đạo nghĩa.

Du khách đến tham quan, lễ Phật tại Thiền viện Trúc lâm chính pháp Tuyên Quang.

Hành trình đầu xuân còn có thể xuôi về vùng Sơn Dương, ghé đình Hồng Thái, nơi thờ Thành Hoàng làng, thần Sông, thần Núi,… và các bậc tiền nhân có công với dân, với nước. Giữa không gian làng quê thanh bình, tiếng chuông đền ngân lên như nối quá khứ với hiện tại, nhắc nhớ về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Đi lễ đền đầu xuân ở Tuyên Quang không ồn ào, xô bồ như một số điểm du lịch tâm linh nổi tiếng khác. Ở đây, người ta dễ bắt gặp hình ảnh các cụ già áo chàm, tay cầm nén hương, miệng lẩm nhẩm lời khấn; những gia đình trẻ dắt theo con nhỏ, dạy con cách chắp tay vái lạy; hay những nhóm bạn trẻ tranh thủ ghi lại khoảnh khắc đầu năm giữa không gian cổ kính. Tất cả hòa vào nhau trong một nhịp điệu chậm rãi, trầm lắng.

Lên Tuyên đầu xuân còn là dịp để hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống. Nhiều đền tổ chức rước kiệu, hát chầu văn, múa lân, trình diễn Then đàn tính của đồng bào Tày. Âm nhạc dân gian vang lên giữa sân đền không chỉ để mua vui, mà còn là cách cộng đồng tái hiện ký ức văn hóa. Trong làn điệu Then ngân nga, người nghe cảm nhận rõ sự giao hòa giữa con người và thần linh, giữa đất trời và lòng người. Sau lễ đền, du khách có thể kết hợp hành trình tham quan Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng từng ở và làm việc trước Cách mạng Tháng Tám. Giữa mái đình Hồng Thái, dưới bóng cây đa Tân Trào, ta chợt nhận ra: mạch nguồn tâm linh và mạch nguồn cách mạng ở Tuyên Quang không tách rời, mà bổ sung cho nhau. Một bên nuôi dưỡng đời sống tinh thần, một bên hun đúc ý chí độc lập, tự do.

Chùa Hang Tuyên Quang.

Đi lễ đầu năm, người ta thường cầu tài, cầu lộc. Nhưng lộc đầu xuân ở Tuyên Quang dường như không chỉ nằm trong tờ sớ hay mâm lễ, mà còn ở sự thanh thản khi rời bước. Đó là cảm giác lòng mình nhẹ hơn sau khi thắp nén hương, là niềm tin vào một năm mới thuận hòa. Giữa nhịp sống hiện đại nhiều áp lực, những chuyến đi như thế trở thành khoảng lặng cần thiết để cân bằng. Ẩm thực xứ Tuyên cũng góp phần làm trọn vẹn chuyến hành hương. Sau khi lễ đền, ngồi bên nhà sàn truyền thống, thưởng thức xôi ngũ sắc, miếng thịt trâu gác bếp cùng chén rượu ngô men lá, câu chuyện đầu năm thêm rôm rả. Người Tuyên Quang hiền hậu, mộc mạc; lời chào, nụ cười của họ khiến du khách cảm thấy như đang trở về nhà. Tuy nhiên, đi lễ đền đầu xuân cũng cần giữ sự văn minh. Không chen lấn, không đốt vàng mã quá nhiều, không đặt tiền lẻ bừa bãi lên ban thờ, đó không chỉ là quy định, mà còn là cách thể hiện sự tôn kính. Tâm thành mới là điều quan trọng nhất. Một nén hương thơm, một lời khấn thiện lành có giá trị hơn mọi mâm cao cỗ đầy.

Chùa An Vinh.

Trong bối cảnh phát triển du lịch tâm linh hiện nay, Tuyên Quang đang từng bước quy hoạch, bảo tồn và phát huy giá trị các di tích. Việc tổ chức lễ hội gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa, hạn chế thương mại hóa là bài toán không dễ. Nhưng nếu cộng đồng địa phương vẫn giữ vai trò chủ thể, nếu mỗi người đi lễ đều ý thức gìn giữ, thì nét đẹp đầu xuân ấy sẽ còn bền lâu.

“Lên Tuyên đi lễ đền đầu xuân”, lời rủ nghe giản dị mà chứa đựng bao tầng ý nghĩa. Đó là hành trình tìm về cội nguồn, là dịp gặp gỡ bạn bè, là khoảng lặng giữa bộn bề đời sống. Giữa đất trời tháng Giêng, đứng trước mái đền cổ kính, nghe tiếng chuông ngân, ta chợt thấy lòng mình lắng lại. Và trong khoảnh khắc ấy, ta hiểu rằng: đi lễ không chỉ để cầu xin, mà còn để tự soi chiếu, tự nhắc mình sống tốt hơn trong năm mới. Xuân rồi sẽ qua, nhưng dư âm của chuyến đi vẫn còn ở lại. Ở đó có hương trầm bảng lảng, có sắc núi xanh non, có niềm tin âm ỉ cháy trong tim. Và biết đâu, khi năm mới lại về, ta sẽ lại rủ nhau: Lên Tuyên thôi, đi lễ đền đầu xuân…

                                                                                                                                                         TS. HÀ THÚY MAI

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh